Alaska açıklarındaki Saint Paul Adası’nda yaşamış olan tüylü mamutların nesli, içme suyu kaynakları ortadan kalkınca tükenmiş. Sıcaklıkların artması sonucunda göllerin sığlaşması mamutların susuz kalmasına yol açmış olabilir.
Dünyadaki tüylü mamutların büyük çoğunluğu günümüzden yaklaşık 10.500 yıl önce yok oldu. Bilim insanları çevresel değişikliklerin ve insanlar tarafından avlanmanın bu duruma yol açtığını düşünüyorlar.
Alaska açıklarında bulunan Saint Paul Adası’ndaki mamut popülasyonu ise 5000 yıl daha hayatta kalmayı başarmış. Bu küçük adadaki mamutların nesli günümüzden yaklaşık 5600 yıl önce tükenmiş. PNAS’ta yayımlanan yeni bir makaleye göre Saint Paul Adası’ndaki tüylü mamutlar, anakaradaki popülasyonlardan farklı tehditlerle karşılaşmışlar.
Bir türün neslinin tükenmesi için çeşitli etkenler öneriliyor. Eldeki veriler Saint Paul Adası mamutları için geçmişte önerilen bazı etkenleri devre dışı bırakıyor. Bunlardan biri insan topluluklarının etkisi; ancak arkeolojik kayıtlar ve adanın izole durumu Orta Holosen dönemde adada bir yerleşim olmadığına işaret ediyor. Bölgedeki kutup ayısı kalıntılarının mamutların yok oluşundan bin yıl sonraya tarihlendirilmesi, mamutların av olarak saldırıya uğradığı ihtimalini de ortadan kaldırıyor. Bir diğer öneri olan volkanik aktivite ise sediment analizlerinin sonuçlarıyla geçerliliğini yitirmiş durumda.
Araştırmacılar, mamutların neslinin ne zaman tükendiğini ve o dönemdeki çevre şartlarını belirleyebilmek için adadaki bir gölün yatağından alınan sediment örneğini incelediler. Sadece büyük hayvanların dışkılarında bulunan mantar sporlarının sayısındaki düşüş mamut topluluğunun giderek küçüldüğünü gösterirken, sediment DNA’sında mamutlara ait antik DNA örneklerine sadece 5600 yıl öncesine kadar rastlandı.
İlginç biçimde, suda yaşayan böceklere ait kalıntılardaki izotop analizleri ise su seviyelerinin zaman içinde düştüğüne işaret ediyor. Ayrıca mamut kemikleri ve dişlerinde yapılan nitrojen izotop analizleri sonucunda da, hayvanların kuraklığa maruz kaldığı anlaşılıyor. Araştırmacılar, sediment içindeki polenlerden yola çıkarak da göl çevresindeki bitki örtüsünün mamutlar tarafından tahrip edildiğini belirtiyorlar.
Bu bulgulardan yola çıkarak adadaki tüylü mamutların neslinin tükenmesine giden süreç şöyle özetlenebilir: Son Buzul Çağının ardından dünya ısınırken, deniz seviyelerinin yükselmesiyle mamutların yaşam alanı olan adanın boyutları küçüldü. Bunun sonucunda bazı göller okyanusa karışırken, kalan su kaynaklarına tuzlu su katılımı da içme suyu kaynaklarının giderek azalmasına yol açtı.
MAMUTLAR SÜRECİ KENDİLERİ HIZLANDIRMIŞ OLABİLİR
Makalenin yazarlarına göre, göllerin kurumasıyla mamutlar geriye kalan ve azalmakta olan su birikintilerini paylaşmak zorunda kaldılar. Mamutların sürüler halinde belli bölgelerde toplanması ise başka bir soruna yol açtı, göllerin çevresindeki bitki örtüsü tahrip oldu. Günümüzde modern fillerde de görülen, toprağı kazarak temiz su çıkarma faaliyeti ve bitki örtüsündeki tahribat erozyonunu arttırdı. Suya katılan sedimentler zamanla içme suyu miktarının daha da azalmasına yol açtı. Bu dönemde su birikintileri, yeterli yağmur suyu ve kar suyu ile beslenemediyse, hayvanların ölümü çok hızlı olmuş olabilir. Modern filler günde 70-200 litre su tüketiyorlar. Mamutların da benzer miktarlara ihtiyaç duyduğu düşünülürse, bir gölün bir ay boyunca kuru kalması ölümcül olmuş olabilir.
Saint Paul Adası’ndaki mamut popülasyonuyla ilgili bu çalışmanın, prehistorik dönemdeki nesli tükenen hayvanlara dair en açıklayıcı örnek olduğu belirtiliyor. Çalışma küçük popülasyonların çevre değişikliklerine karşı ne kadar duyarlı olduklarını da gösteriyor.
Son mamut topluluğunun ise Arktik Okyanusu’ndaki Wrangel Adası’nda yaşadığı ve günümüzden 4000 yıl önce neslinin tükendiği biliniyor.
Çalışmanın sonuçları, günümüzdeki küresel iklim değişikliğinin adalarda yaşayan hayvan ve insan toplulukları açısından taşıdığı riske de işaret ediyor.
Kaynak: Graham vd, 2016, PNAS, “Timing and causes of mid-Holocene mammoth extinction on St. Paul Island, Alaska”, doi:10.1073/pnas.1604903113
